Gagana fa'a Sāmoa
'O le gagana Sāmoa 'o le gagana moni a Sāmoa (Sāmoa i Sisifo), 'atoa fo'i ma Amerika Sāmoa (Sāmoa i Sasa'e).
'O le gagana Sāmoa e i totonu o le li'o o 'Āiga o gagana o Austronesia. 'O lenā 'āiga e aofia ai le gagana fa'atoga, fa'atokelau, fa'atuvalu, ma malagasy.
'O le gagana Sāmoa e fa'aaogaina e le tele o isi atunu'u i le Pasefika. E pei 'o aso anamua, i motu e pei o Tuvalu, To'elau, ma Nauru sa leai ni a latou Tusi Pa'ia i a latou lava gagana. 'O le Tusi Pa'ia Sāmoa sa fa'aaogāina e nā motu lāiti mo le faiga o a latou tapua'iga ma a latou misasā.
'O le gagana Sāmoa, 'o le lona tolu lea o gagana fa'aaogāina tele i Niu Sila. E tele nisi tagata i Niu Sila latou te iloa nai 'upu fa'asamoa e pei o 'upu nei: mālō, pīsupo, povi māsima, sapasui, sole, suga, talofa, uso.
Niu Sila: I totonu o Niu Sila, e tusa ma le 47% o tagata Samoa e fananau i Niu Sila e mafai ona talanoa pē fa'aaogā fo'i le gagana Samoa. 'O lona uiga, 'ua sili atu tagata fananau i Niu Sila 'ua leiloa fa'aaoga pē lē mafai fo'i ona talanoa i le gagana Samoa.
Upu Igilisi - Samoa[Teuteu | edit source]
| Igilisi | Gagana Samoa[1] |
|---|---|
| Yes | ‘ioe |
| No | Leai |
| Please | Fa‘amolemole |
| Thank you | Fa‘afetai |
| That's all right | ‘Ua lelei |
| big - small | tele - la‘itiiti |
| quick - slow | vave/tope - gese |
| early - late | vave - tuai |
| cheap - expensive | taugōfie - taugatā |
| near - far | latalata - mamao |
| hot - cold | vevela - malulū |
| full - empty | tumu - gaogao |
| easy - difficult | faigōfie - faigatā |
| heavy - light | mamafa - māma |
| open - shut | tatala - tapuni |
| right - wrong | sa‘o - sesē |
| old - new | tuai - fou |
| old - young | matua - talavou |
| beautiful - ugly | 'aulelei / 'auleaga |
| good - bad | lelei - leaga |
| better - worse | feoloolo - leaga tele |
| south - north | Saute - Matu |
| east - west | Sasaʻe - Sisifo |
Numera[Teuteu | edit source]
O numera:—
| Numera | Gagana Samoa | Igilisi |
|---|---|---|
| 1 | tasi | one |
| 2 | lua | two |
| 3 | tolu | three |
| 4 | fa | four |
| 5 | lima | five |
| 6 | ono | six |
| 7 | fitu | seven |
| 8 | valu | eight |
| 9 | iva | nine |
| 10 | sefulu | ten |
| 11 | sefulu ma le tasi | eleven |
| 12 | sefulu ma le lua | twelve |
| 20 | luafulu or lua sefulu | twenty |
| 30 | tolugafulu or tolu sefulu | thirty |
| 40 | fagafulu or fa sefulu | forty |
| 50 | limagafulu or lima sefulu | fifty |
| 60 | onogafulu or ono sefulu | sixty |
| 70 | fitugafulu or fitu sefulu | seventy |
| 80 | valugafulu or valu sefulu | eighty |
| 90 | ivagafulu or iva sefulu | ninety |
| 100 | selau | one hundred |
| 200 | lua lau | two hundred |
| 300 | tolugalau or tolu selau | three hundred |
| 1000 | afe | one thousand |
| 2000 | lua afe | two thousand |
| 10,000 | mano or sefulu afe | ten thousand |
| 1,000,000 | miliona (loan word) | one million |
Fa'amaumauga[Teuteu | edit source]
- ↑ [1] New Zealand Electronic Text Centre, A Grammar and Dictionary of the Samoan Language, with English and Samoan vocabulary by Rev George Pratt, 1893, London Missionary Society. Retrieved 29 January, 2009.